Finland

Finland (Fins: Suomi, uitspraak: swô'mi), officieel de Republiek Finland, is een land in Noord-Europa met 5,25 miljoen inwoners, dat ligt tussen Rusland in het oosten, Noorwegen in het noorden en Zweden in het noordwesten. Ten zuiden wordt het van Estland gescheiden door de Finse Golf. Westelijk vindt men de Botnische Golf en zuidwestelijk de Oostzee aan de overkant waarvan – wederom – buurland Zweden ligt.

De hoofdstad is Helsinki (in het Zweeds Helsingfors). Finland wordt wel 'het land van de duizend meren' genoemd. In werkelijkheid zijn het er zelfs tienduizenden. Vooral in het zuidoosten is het land bespikkeld met ontelbare meren en meertjes (dit als gevolg van de ijstijd).

Het land is een democratische republiek met een gekozen president.

Finland heeft meer dan 1,7 miljoen sauna's op ruim 5 miljoen inwoners.

Geografie

Finland kan worden onderverdeeld in drie belangrijke geografische streken. In het zuiden en het westen ligt een laagliggende kuststrook (30 - 130 km breed), waar de meeste van de belangrijkste steden van het land en veel van zijn akkerland ligt. De kuststrook gaat langzaam over in een enorm bebost binnenlands plateau (gemiddelde hoogte: 90 - 180 m). In dit gebied liggen ongeveer 60.000 meren, waarvan velen door korte rivieren, beken en kanalen worden verbonden en vormen zo commerciële waterwegen. De grootste meren zijn Saimaa, Inari, en Päijänne. Kemijoki en Oulujoki zijn de langste rivieren van het gebied en, samen met Torniojoki, zijn belangrijkste waterwegen. De derde streek van het land ligt in het noorden van de noordpoolcirkel en maakt deel uit van Lapland (Fins, Lappi). Het gebied is dun bebost of onvruchtbaar en heeft een gemiddelde hoogt van ongeveer 340 meter. Het is iets hoger in het noordwesten, waar Haltiatunturi (1.324 m), het hoogste punt van Finland, ligt. Alles bij elkaar bestaat Finland uit ongeveer driekwart bos en ongeveer 10% water en akkerland.

Naast Helsinki zijn de volgende steden belangrijk: Espoo, Joensuu, Jyväskylä, Kotka, Kuopio, Lahti, Lappeenranta, Oulu, Pori, Rovaniemi, Tampere, Turku, Vaasa en Vantaa.

Bevolking

Het Fins en het Zweeds zijn beide officiële talen in Finland. Ongeveer 6% van de bevolking spreekt Zweeds als eerste taal. Bovendien zijn er ongeveer 3.000 Lappen die in Fins Lapland leven. Ongeveer 90% van de inwoners van Finland behoort tot de gevestigde Evangelische Lutherse Kerk.

Economie

Traditioneel was Finland een landbouwland, maar het land besteedde veel aandacht aan zijn industrialisatie na de Tweede Wereldoorlog. Tegen het eind van de 20e eeuw, waren de productie, de dienstensector, de handel en de vervoerssectoren de grootste segmenten van de economie, terwijl de landbouw (plus bosbouw en visserij) minder dan 10% van werkgelegenheid en het BBP vertegenwoordigde.

In de landbouw is de veehouderij overheersend. Tevens zijn zuivelproducten belangrijk. Er worden grote aantallen gevogelte, rundvee, varkens, rendieren en schapen gefokt. De belangrijke landbouwgoederen omvatten hooi, haver, gerst, tarwe, rogge, suikerbieten en aardappels. Hoewel de de mijnbouwoutput van Finland klein is, omvat het een aantal belangrijke mineralen zoals ijzererts, koper, zink, nikkel, kobalt, titanium, vanadium, kwik, zilver en goud. De Finse houtkapindustrie is één van grootst in Europa.

Tot de vervaardigde procenten die Finland produceert, behoren ijzer, staal, schepen, aardolieproducten, machines, chemische producten, verwerkt voedsel, metaalproducten, vervoer en landbouwapparatuur, elektro en elektronische apparatuur (vooral mobiele telefoons), textiel, en kleding. Finland is ook een bekend producent van glas, keramiek en het bestek van roestvrij staal. Zijn toerismeindustrie is vooral gebaseerd op de wintersport en de visserij. Ongeveer één kwart van de elektriciteit van het land wordt geproduceerd door hydro-elektrische installaties; de extra elektriciteit en de fossiele brandstoffen moeten worden ingevoerd.

De belangrijkste invoerproducten zijn voedsel, minerale brandstoffen, chemische producten, vervoersuitrusting, ruwe materialen, textiel, en ijzer en staal. De belangrijke uitvoerproducenten zijn houtproducten (die ongeveer 50% van de uitvoer vertegenwoordigen), machines, vervoersapparatuur, schepen, kleding en levensmiddelen. De belangrijkste handelspartners zijn Duitsland, Groot-Brittannië, Zweden, de Verenigde Staten, Rusland en Japan.

Geschiedenis

De eerste bewijzen voor bewoning van het huidige Finland dateren van ca. 100.000 jaar geleden. De Romeinse geschiedschrijver Tacitus maakt melding van de Fenni een volk in het noorden van Finland waarmee hij waarschijnlijk de Lappen bedoelde.

De recente Finse geschiedenis is nauw verbonden met vooral Zweden en Rusland. Het had tot 1809 zes eeuwen deel uitgemaakt van het Zweedse koninkrijk. Nadat in dat jaar de Vrede van Hamina was getekend, maakte het tot 1917 deel uit van Rusland. In dat jaar brak de Russische Revolutie uit en verklaarde Finland zich eenzijdig onafhankelijk op 6 december 1917.

Daarop volgde een bloedige burgeroorlog tussen 'Roden' en 'Witten', waarbij de laatsten onder leiding van generaal Mannerheim aan het langste eind trokken. Hierna werd Finland op 9 oktober 1918 tot koninkrijk uitgeroepen onder Väinö I. Deze trad echter twee maanden later weer af en het land werd een republiek. Op 14 oktober 1920 werd er een vredesverdrag met de Sovjet-Unie gesloten in Tartu (Estland); de Vrede van Tartu. Daarin zag Finland af van vroegere aanspraken op gebieden met een bevolking van Finse origine (Aunus, Noord-Ingermanland en Oost-Karelië).

In de winter van 1939-1940 brak de Winteroorlog (Talvisota) met de Sovjet-Unie uit. Dit begon met een diplomatieke ruzie. De Sovjet-Unie eiste een aantal eilanden en een stuk van Karelië, wat voor de verdediging van Leningrad gunstiger zou zijn. Finland verwierp de eisen van de Sovjet-Unie niet meteen en zag wel iets in de rechttrekking van hun grens, maar wou een verdedigingslinie met forten op Fins grondgebied houden. De Sovjets namen dit niet en eisten ter plekke dat de Finnen zich 25km van de grens zouden terugtrekken. De Finnen gingen akkoord, maar eisten hetzelfde van de Sovjet-Unie. Hierop viel de Sovjet-Unie Finland binnen. Ondanks de ongelijke krachtsverhouding slaagde Finland erin om de Russische aanval af te slaan en onafhankelijkheid te bewaren. Wel werden Finse grensgebieden door de Russen ingenomen.

Finland ging een bondgenootschap aan met Duitsland en nam deel aan Operatie Barbarossa en heroverde de verlorengegane gebieden op de Sovjets in de zgn. Vervolgoorlog (Jatkosota). Op 5 september 1944 sloot Finland vrede met de Sovjet-Unie waarbij grondgebied werd afgestaan (o.a. Karelië en Vyborg) en de Sovjet-Unie de beschikking kreeg over een haven aan de Finse Golf. Ook moesten herstelbetalingen gedaan worden in de vorm van industriële goederen.

Hoewel de Vervolgoorlog met ingrijpende vredesvoorwaarden werd afgesloten kon Finland de onafhankelijkheid bewaren.

De naoorlogse jaren werden gekenmerkt door herstelbetalingen en wederopbouw en een relatief grote afhankelijkheid van de Sovjet-Unie. Van 1956 tot 1982 was Urho Kekkonen zonder onderbreking president van Finland. Na de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1991 kwam Finland in een economische crisis terecht. In 1995 werd Finland lid van de Europese Unie en in 2002 werd de markka ingeruild voor de euro.

Overheid

Finland wordt geregeerd volgens de grondwet uit 1919. Het staatshoofd van Finland is de president, die via volksstemming voor een termijn van zes jaar wordt gekozen. De president is bevelhebber en leider van de strijdkrachten, speelt een belangrijke rol in buitenlandse zaken, en kan aanzienlijke invloed over wetgevende kwesties hebben. De wetgeving wordt behandeld door het éénkamerparlement (Eduskunta), waarvan de 200 leden gekozen worden voor een termijn van vier jaar door een systeem van evenredige vertegenwoordiging. Alle Finnen die minstens 18 jaar oud zijn kunnen stemmen. Het belangrijkste bestuurlijke orgaan van het land is het kabinet (geleid door de eerste minister), dat aan het parlement verantwoording schuldig is. Het land is verdeeld in 6 provincies.

Finse politieke partijen

• KESK (centrumpartij; centrum-rechts)
• SDP (sociaal-democraten)
• LKP (Liberale Volkspartij; liberaal)
• KD (christen-democraten)
• SFP (Zweedse Volkspartij; centrum-rechts, partij voor de Zweedse minderheid)
• KOK (Nationale Coalitiepartij; centrum-rechts)
• VAS (Linkse Volkspartij; links-socialistisch)
• IKL (LINK Patriottische Beweging; fascistisch)
• ML (LINK Agrarische Liga; centrum)
• SKDL (LINK Volksdemocratische Partij; links-socialistisch/communistisch)

Zie ook: Lijst van staatshoofden van Finland

Overige onderwerpen

• Finse architectuur
• Fins design
• Finse literatuur
• Finse muziek

Externe links

• Fins Bureau voor Toerisme
• Finlandsite
• Hoofdstad Helsinki links

Zie ook

• Monumenten op de Werelderfgoedlijst

udm:Финляндия