Ierse Republiek

|

|- | |- | |- | |}

De Ierse Republiek (Éire in het Iers en Ireland in het Engels) is een Europees land dat op het eiland Ierland ligt. Meestal wordt het land aangeduid als Ierland (zo ook in dit artikel). Ierland is sinds 1973 lid van de Europese Unie, maar is geen lid van de NAVO.

Kerngegevens

• Lengte grenzen: 360 km (met het Verenigd Koninkrijk)
• Hoofdstad: Dublin (Iers: Baile Átha Cliath uitgesproken: baaia kliea)
• Langste rivier: Shannon
• Hoogste punt: Carrantuohill, 1050 m
• President: Mary McAleese, sinds 11 november 1997 (sinds 2004 bezig aan haar tweede termijn van 7 jaar)
• Regeringsleider: Taoiseach Bertie Ahern
• Parlement: Oireachtas; 2 afdelingen: Dáil Éireann (Huis van Afgevaardigden) en Seanad Éireann (Senaat)
• Politieke partijen: Fianna Fáil (conservatief-democratisch); Fine Gael (centrum-democratisch); Irish Labour Party (sociaal-democratisch); Sinn Fein (nationalistisch); Progressive Democrats (neo-liberalen), Irish Green Party (groenen).
• Bestuurlijke indeling: 4 provincies (Ulster, Munster, Leinster, Connacht), 26 graafschappen (counties)
• Munteenheid voor 2002: Ierse pond of punt (EIP). Na 2002: Euro.

Geschiedenis

Hoofdartikel Geschiedenis van Ierland

Na de onderdrukking van de Paasopstand (april 1916) begonnen Ierse vrijwilligers gegroepeerd in de IRA (Irish Republican Army) een guerrillastrijd tegen de Britten. De Britse premier David Lloyd George meende via de instelling van twee parlementen (één voor Noord-Ierland en één voor Zuid-Ierland), het geweld te doen ophouden. In het protestantse Noord-Ierland (Ulster) kwam inderdaad een parlement bijeen. De katholieke Zuid-Ieren weigerden echter iedere consessie aan de Engelsen. Premier Lloyd George wist echter via onderhandelingen met de Ierse patriotten een vrede te bewerkstelligen. Zuid-Ierland verkreeg praktisch onafhankelijkheid als Ierse Vrijstaat middels het Anglo-Iers verdrag op 6 december 1921 . Noord-Ierland bleef Brits. Dit was niet enkel zo omdat hier meer protestanten woonden. Hier lagen en liggen nog steeds de belangrijkste havens van het eiland, Noord-Ierland was ook economisch het sterkte deel van het land. De Engelsen behielden dus het grootste deel van de 'rijkdommen' van het eiland.

De extremistische vleugel van de IRA o.l.v. Eamon de Valera weigerde echter akkoord te gaan met de 'deling' van Ierland in een Vrijstaat en een Brits Ulster. Het gevolg was een burgeroorlog van voor- en tegenstanders van de Vrijstaat. Uiteindelijk schikte Eamon de Valera in en legde zich neer bij de deling. Besprekingen tussen de Vrijstaat en Noord-Ierland over een herziening van de landgrens liepen op niets uit (1925).

De Valera's Fianna Fáil partij trad in 1927 toe tot de regering van premier William Cosgrave. In 1932 werd de Valera zelf premier en nam een aantal anti-Britse (economische) maatregelen. In 1937 verklaarde hij Ierland onafhankelijk, maar riep niet de republiek uit. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef Ierland neutraal. In 1948 werd de Valera tijdens verkiezingen verslagen en in 1949 werd de Republiek Ierland uitgeroepen. In 1951 werd de Valera opnieuw minister-president en in 1959 president der republiek. In 1972 werd de bijzondere rol van de Rooms-katholieke Kerk per referendum afgeschaft. Op 30 mei 1973 werd de protestant Erskine Childers president, gevolgd door Cearbhall Ó Dálaigh (1974-1976) en Patrick Hillary (1976-1990.

Met steun van de sociaal-democraten werd mevr. Mary Robinson - een onafhankelijke kandidaat - in 1990 tot president gekozen. In 1997 werd mevr. Mary McAleese president, en in 2004 werd haar ambtstermijn met 7 jaar verlengd. Er hadden zich voor de verkiezingen geen tegenkandidaten gemeld.

Bestuur

Ierland is een parlementaire democratie. Het parlement bestaat uit de Dáil en de Seanad. De Dail, vergelijkbaar met de Tweede Kamer in Nederland, wordt rechtstreeks gekozen door alle inwoners van de Repuliek die de Ierse of de Britse nationaliteit bezitten.

Ierland kent een kiessysteem waarbij het land verdeeld is in meervoudige kiesdistricten. In ieder district worden dus meerdere kandidaten gekozen. De kiezers kunnen bij het uitbrengen van hun stem aangeven welke kandidaat hun eerste voorkeur heeft, welke hun tweede, enzovoort, tot bij alle kandidaten een voorkeur is aangegeven.

Het systeem werkt aldus. Na het sluiten van de stembus worden eerst alle eerste voorkeurstemmen geteld. Kandidaten die bij deze telling direct de kiesdeler hebben gehaald worden als verkozen verklaard. Meestal zijn er na de eerste telling nog zetels open. Dan volgt een tweede telling. Daarbij valt de kandidaat af die in de eerste ronde de minste eerste voorkeurstemmen had. Van alle stemmen die op deze kandidaat zijn uitgebracht wordt vervolgens gekeken naar de tweede voorkeur. Als die tweede voorkeur een kandidaat betreft die al in de eerste ronde is verkozen wordt de derde, eventueel de vierde voorkeur, geteld.Die worden opgeteld bij de eerste voorkeur die de nog overgebleven kandidaten in de eerste telronde hadden ontvangen.

Zijn na die tweede ronde nog steeds niet alle zetels in het discttrict verkozen dan volgt een derde telronde waarbij de kandidaat afvalt die na de tweede ronde de minste stemmen had. Dit proces gaat door totdat alle zetels in het betreffende district gevuld zijn.

De Seanad wordt niet rechtstreeks gekozen. Een aantal leden wordt benoemd door de Taoiseach, de overige leden worden gekozen door personen die zijn afgestudeerd aan een van de Universiteiten in Ierland.

De President wordt wel rechtstreeks gekozen. Anders dan bij de verkiezingen voor de Dail kunnen alleen inwoners van de Republiek die de Ierse nationaliteit hebben deelnemen aan die verkiezing.

Zie ook

• Ierland van A tot Z
• Monumenten op de Werelderfgoedlijst
• Counties van Ierland
• Ierland

Beroemde Ieren

• Samuel Beckett, schrijver
• Francis Beaufort, uitvinder van de schaal van Beaufort, cartograaf
• Robert Boyle, natuurkundige
• Pierce Brosnan, acteur
• Sean O'Casey, schrijver
• Adam Clayton, bassist
• Michael Collins, politicus
• Sinead O'Connor, zangeres
• The Corrs, popgroep
• William Cosgrave, politicus
• Damien Duff, voetballer
• Enya, zangeres
• Dave Evans, (The Edge), gitarist
• Colin Farrell, acteur
• Bob Geldof, zanger
• William Rowan Hamilton, Wiskundige, natuurkundige, astronoom
• Seamus Heaney, schrijver
• Paul Hewson, (Bono), zanger
• James Joyce, schrijver
• Neil Jordan, filmregisseur
• Robbie Keane, voetballer
• Roy Keane, voetballer
• Sean Kelly, wielrenner
• Kathleen Lonsdale,
• Mary McAleese, politica
• Sean MacBride, politicus en jurist
• Larry Mullen Jr., drummer
• William Parsons, astronoom
• Osbourne Reynolds, natuurkundige, ingenieur
• Mary Robinson, politica
• Stephen Roche, wielrenner
• Michael O'Shaughnessy, civiele ingenieur
• Jonathan Swift, schrijver
• Peter O'Toole, acteur
• John Tyndall, filosoof
• Eamon de Valera, politicus
• Ernest Walton, natuurkundige
• Oscar Wilde, schrijver
• William Butler Yeats, schrijver, poëet, politicus, politiek onafhankelijkheidsstrijder

Bekende Ierse producten en bedrijven

• Baileys
• Guinness
• Kerrygold
• Jameson
• Tullamore Dew
• Ryanair
• Waterford kristal