|
Mars (planeet)
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Mars | |
|---|---|
|
in 1980 (NASA). In het midden is Valles Marineris duidelijk zichtbaar | |
| Karakteristieken | |
| Aantal manen | 2 |
| Diameter | 6796 (±8) km (equator) 6752 km (polair) |
| Afplatting | 1 / 154,4 |
| Massa | 6,419×1023kg |
| Rotatietijd (dag) | 24,6 uur |
| Omlooptijd zon (jaar) | 686,98 dagen |
| Afstand tot de zon | 227,94×106 km |
| Atmosfeer | Zeer dun, voornamelijk CO2 |
| Temperatuur (gem) | 210 K (-53°C) |
| Kleur | Oker |
| Kern | IJzer/Nikkel |
Mars is vanaf de zon gezien, na de aarde, de vierde planeet van ons zonnestelsel. Deze rode planeet, die in werkelijkheid niet rood maar okerkleurig is, is vernoemd naar de gelijknamige Romeinse god van de oorlog.
Van alle planeten in het zonnestelsel lijkt Mars nog het meest op de Aarde. Zo heeft Mars vier seizoenen, twee poolkappen, de lengte van een dag is nagenoeg gelijk en de (dunne) atmosfeer maakt leven niet per definitie onmogelijk. De vele opgedroogde rivierbeddingen doen vermoeden dat er vroeger water heeft gestroomd. Verder vinden we op Mars bekende geologische formaties zoals vulkanen, breuklijnen en woestijnen.
| Samenstelling atmosfeer | |
|---|---|
| Koolstofdioxide (CO2) | 95,32% |
| Stikstof (N2) | 2,7% |
| Argon (Ar) | 1,6% |
| Zuurstof (O2) | 0,13% |
| Koolstofmonoxide (CO) | 0,07% |
| Water (damp) | 0,03% |
| Stikstofoxide (NOx) | 0,01% |
| neon (Ne) | sporen |
| krypton (Kr) | sporen |
| xenon (Xe) | sporen |
| ozon (O3) | sporen |
| methaan (CH4) | sporen |
De atmosfeer van Mars is met een luchtdruk van slechts 750 Pa erg dun (op aarde bedraagt deze ongeveer 100.000 Pa). Dit wordt veroorzaakt door de geringe zwaartekracht op Mars (ongeveer 1/3 ten opzichte van de Aarde), waardoor gassen veel makkelijker "verdwijnen" naar de ruimte. De samenstelling vertoont veel gelijkenis met de atmosfeer die zo'n 4 miljard jaar geleden op Aarde voorkwam; hoofdzakelijk koolstofdioxide, aangevuld met stikstof en edelgassen zoals argon. Zuurstof, methaan en waterdamp komen slechts sporadisch voor. De aanwezigheid van methaan is opmerkelijk omdat methaan een vrij onstabiel gas is en er dus een bron moet zijn die continu (of hooguit tot enkele honderden jaren terug) methaan produceert. Als bronnen worden vulkanisme, komeetinslagen of micro-organismen voor mogelijk gehouden.
Door grote verschillen tussen de dag- en nachttemperatuur (ongeveer 25°C tot -130°C) bevriest 's nacht een deel van de atmosfeer dat kan oplopen tot ongeveer 40%. Op de meeste plaatsen slaat dat neer als een dunne laag rijp en op de polen pakt dat opeen tot ijskappen. Door deze temperatuurs- en mede hierdoor ontstane drukverschillen, komen regelmatig stormen voor waarbij grote stofwolken opwaaien. Als gevolg van het vrijwel ontbreken van ozon en de zeer geringe hoeveelheid waterdamp, kan UV-straling ongehinderd het oppervlak van de planeet bereiken. Het is lastig in te schatten of hierdoor eventueel leven onmogelijk wordt gemaakt.
In 2005 schreven Amerikaanse wetenschappers in het blad Science dat Mars al zeker 4 miljard jaar lang bevroren is, waardoor het nooit warm genoeg is geweest voor het ontstaan van leven. Dit leidden zij af van metorieten die van Mars afkomstig zijn.
Aan het oppervlak van Mars wisselen gebergten en grote vlaktes elkaar af. De grote vlaktes zijn bedekt met een laag ijzeroxiderijk stof (beter bekend als roest) en gestolde lava en op de polen komen ijskappen van bevroren water en koolstofdioxide voor, die afhankelijk van het seizoen groeien of krimpen. Rond de evenaar ligt een gebied genaamd Tharsis dat bezaaid is met enorme vulkanen. Voor zover bekend is de niet (meer) actieve vulkaan Olympus Mons de hoogste berg in ons zonnestelsel. Andere hoge bergen in het Tharsisgebergte zijn Ascraeus Mons, Pavonis Mons en Arsia Mons. Meer naar het oosten ligt Valles Marineris; een 4000 km lange slenkensysteem met een breedte van maximaal 250 km en tot 7 km diep. Deze kloof loopt langs de evenaar door tot aan Noctis Labyrinthus (Latijn: Doolhof van de nacht). Dit is een gebied waarin allerlei diepe stijlwandige valeien chaotisch door elkaar liggen.
Omdat er op Mars geen "zeeniveau" is dat als nulpunt kan worden gebruikt bij hoogtemetingen, is de nullijn gelijk gesteld aan de gemiddelde hoogte van de totale oppervlakte. Op de hieronderstaande afbeelding is aan de linkerkant het Tharsisgebergte duidelijk zichtbaar. Ook opvallend is dat het noordelijk halfrond aanmerkelijk vlakker en lagergelegen is dan het zuidelijk halfrond. De maximaal 9 km diepe ronde inslagkrater rechtsonder is het Hellas Basin en heeft een diameter van ongeveer 2300 km. Deze krater is in het verleden vermoedelijk ontstaan tijdens de inslag van een grote meteoriet. Het is één van de grootste bekende inslagkraters in het zonnestelsel en wordt omringd door een 2 km hoge bergrug.
Zie ook het artikel over het gezicht op Mars.
De korst van Mars heeft een dikte van gemiddeld 50 km en bestaat voornamelijk uit silicium- en ijzeroxiden. Op het noordelijk halfrond meestal iets minder en op het zuidelijk halfrond is de korst tot 80 km dik. Vanaf 50 km tot 1100 km diepte ligt de buitenmantel die uit oxiden van magnesium, ijzer en silicium bestaat. Na 1100 km begint een overgangszone van 200 km dik die langzaam overgaat in de binnenmantel. Deze binnenmantel is chemisch identiek aan de buitenmantel, maar veel compacter. Op een diepte van 1850 km komt hieraan abrupt een einde en begint de buitenkern die uit een mengsel van ijzeroxide en magnesiumoxide bestaat. In het centrum ligt de binnenkern met een diameter van bijna 2800 km die vrijwel alleen metallisch ijzer en nikkel bevat. In tegenstelling tot de Aarde is de kern van Mars vermoedelijk niet vloeibaar, maar inmiddels gestold. Dit uit zich in het vrijwel volledig afwezig zijn van een magnetisch veld.
Zoals op Aarde soms een Venusovergang of Mercuriusovergang voorkomt, kent Mars daarnaast ook nog een Aardeovergang waarbij de zon, aarde en Mars op een rechte lijn staan. Vanaf Mars gezien trekt de aarde dan als een klein stipje voor de Zon langs. Een interessant verschijnsel hierbij is dat, met een telescoop en zonnefilter, niet alleen de Aarde dan zichtbaar is, maar ook de maan. Op 11 mei 1984 deed dit verschijnsel zich voor het laatst voor. Een aardeovergang is nog nooit door de mens waargenomen, maar het eerstvolgende moment vindt plaats op 10 november 2084. Wellicht een bijzonder moment voor eventuele toekomstige kolonisten van Mars...
Rondom Mars draait een tweetal natuurlijke manen. De kleinste is Deimos (Grieks: vrees). Deze meet slechts 15 bij 12 bij 11 km en heeft een onregelmatige vorm. De omlooptijd rond Mars bedraagt ruim 30 uur en de baanstraal is 23.460 km. De andere aardappelvormige maan, genaamd Phobos, is met afmetingen van 27 × 22 × 18 km een maatje groter en beweegt op een hoogte van zo'n 6000 km boven het Marsoppervlak. De omlooptijd bedraagt slechts 7 uur 40 minuten, zodat een waarnemer op het Marsoppervlak de maan dagelijks drie keer kan zien opkomen en ondergaan. Over de oorsprong van beide maantjes lopen de meningen uiteen, maar vermoedelijk zijn het ingevangen planetoïden.
Sinds 1960 zijn er tientallen onbemande ruimtevaartuigen naar Mars gestuurd. De meeste daarvan waren bedoeld om vanuit een baan rond de planeet onderzoek te verrichten, enkele vluchten hadden als doel om daadwerkelijk op de Mars te landen. Er is een volledig overzicht van ruimtevluchten naar Mars, hieronder worden een aantal opmerkelijk vluchten genoemd.
De eerste ruimtesonde werd op 10 oktober 1960 gelanceerd door de Sovjet-Unie. Deze Marsnik 1 had langs Mars moeten vliegen, maar bij de lancering ging het al mis. Vier dagen later werd een nieuwe poging ondernomen met de Marsnik 2, maar ook deze missie faalde toen op een hoogte van 120 km de draagraket terugviel naar de Aarde. Hierna volgde nog enkele Russische pogingen, maar geen van allen bereikte de planeet.
De eerst succesvolle missie naar Mars werd uitgevoerd met de Amerikaanse Mariner 4, welke op 28 november 1964 werd gelanceerd en acht maanden later langs Mars scheerde. Op 14 juli 1965 werden de eerste close-up foto's van een andere planeet op aarde ontvangen waarop onder meer kraters zichtbaar waren. Mariner 9 is het eerste vaartuig dat succesvol in een baan rond Mars werd gebracht. Een jaar lang heeft deze ruimtesonde meetgegevens en 7329 foto's naar de aarde gestuurd.
De eerste poging om een vaartuig op Mars te landen mislukte toen de Russische Mars 2 als gevolg van een rekenfout veel te snel afdaalde en de harde landing niet overleefde. De Mars 3 missie liep iets beter af, maar 20 seconden na de landing gaf deze lander de pijp aan Maarten. Ook de latere missies verliepen erg stroef.
De Viking 1 en Viking 2 die op 20 augustus en 9 september 1975 werden gelanceerd en later succesvol op Mars landden, deden gedurende lange tijd onderzoek en stuurden veel gegevens terug naar de aarde. Ze beschikten over seismometers, camera's, een gaschromatograaf, een massaspectrometer en andere apparatuur om de atmosfeer te onderzoeken. De Viking 1 was de eerste die foto's zond van het Cydonia-gebied. Daarop is onder andere een rotsformatie in de vorm van een gezicht te zien.
De ESA lanceerde op 2 juni 2003 de Mars Express. Op 25 december bereikte deze ruimtesonde een baan rondom Mars en fotografeerde de gehele planeet. Daarnaast werd er onderzoek verricht naar de minerale samenstelling. De op 19 december losgemaakte Beagle 2 die op het oppervlakte van Mars landde, liet na aankomst echter niets meer van zich horen en werd enkele weken later als verloren beschouwd.
Op 10 en 28 juni 2003 werden door de NASA de MER-A en MER-B gelanceerd. Op 4 en 25 januari 2004 landden deze robotwagens met zes wielen op Mars en voerden veel onderzoek uit en maakten (panorama)foto's. De eerste MER landde in een krater genaamd Gusev, de tweede MER landde op Meridiani Planum. Uit de onderzoeksresultaten van beide MER's werden eerdere voorspellingen over de aanwezigheid van water op Mars aannemelijker.
Als voorbereiding voor een bemande reis naar Mars, wordt onderzoek gedaan naar een luchtmengsel van zuurstof en argongas, wat de brandveiligheid zou moeten verhogen. Tevens staat de isolatie van zes vrijwilligers voor 500 dagen op het programma, voor een onderzoek naar de psychische en fysieke gevolgen van een trip naar Mars.
Reclamevideo van NASA over toekomstvisie Mars (Engels): zie externe links. Robotmissies naar de Maan in 2008 en een menselijke missie in 2015 zullen de basis leggen voor de exploratie van Mars. Een nieuw ruimteschip, de Crew Exploration Vehicle zal hiervoor getest worden voor het eind van de jaren '00.
Om bij eventuele toekomstige kolonisatie van Mars de tijd bij te kunnen houden is in 1985 door Thomas Gangale de Darische kalender ontwikkeld. Als uitgangspunten nam hij de duur van een dag op Mars en de tijd die Mars er over doet om een rondje om de Zon te maken. Eén Marsjaar is onderverdeeld in 24 maanden van 27 of 28 Marsdagen.
Lange tijd was Mars de meest besproken planeet van ons zonnestelsel. Tot rondom 1900 was men er vrijwel van overtuigd dat er intelligent leven op deze planeet bestond. In 1666 ontdekte de astronoom Cassini poolkappen op Mars. De Italiaan Angelo Secchi ontdekte in 1858 'canali', oftewel geulen op het oppervlak van Mars. Op de kaart die Giovanni Schiaparelli in 1877 schetste, kwamen deze canali nog prominenter voor. Ze werden bovendien later door Lowell en Lampland bevestigd en gefotografeerd. Doordat het woord canali in Engelse publicaties foutief werd vertaald als canals (kanalen), werd driftig gespeculeerd over de mogelijkheid dat intelligente Marsbewoners voor het graven van deze kanalen verantwoordelijk waren. De overtuiging dat er leven op Mars was, was bij velen zo sterk dat Orson Welles in 1938 met het hoorspel War of the Worlds grote paniek veroorzaakte in de VS. Hoewel na 1900 twijfel ontstond over leven op Mars duurde het nog tot het ruimtevaarttijdperk voordat men algemeen aanvaardde dat de kanalen op Mars slechts gezichtsbedrog waren.
Mars is makkelijk met het blote oog te zien, vooral als hij in oppositie staat. Mars is dan een heldere roodachtige ster die niet flikkert.
| Ons zonnestelsel | |
|
Zon |
Mercurius |
Venus |
Aarde (Maan) |
Mars |
Planetoïdengordel |
Jupiter |
Pagina geladen in 0.181 seconden.
Terug naar boven | Sitemap bekijken | Hulp
Copyright:
Wikipedia informatie over Mars (planeet) –
De rechten van dit artikel vallen onder de
GNU Vrije Documentatie Licentie.
Het gebruikt materiaal uit
Wikipedia artikel "Mars (planeet)". Meer over Wikipedia
Arts & Crafts | Australia Travel | Autos | Books | Business | Career & Jobs | Cars | Computer/Tech | Education | Entertainment | Family & Relationships | Finance | Food | Health | Home & Garden | Hotel Bookings | India | Internet | Law | Malaysia | Medical | Money | Pets | Real Estate | Self Help | Sports | Travel | Women
