Non-proliferatieverdrag

Het non-proliferatieverdrag is een verdrag dat het bezit van kernwapens beperkt. Het verdrag is op 1 juni 1968 opgesteld door Ierland en ondertekend en geratificeerd door 189 landen. Het verdrag is gebaseerd op drie pijlers: non-proliferatie, ontwapening en het recht om kernenergie voor vreedzame toepassingen te gebruiken.

Non-proliferatie

Tijdens het opstellen van het verdrag waren er vijf landen met beschikking over kernwapens: de Verenigde Staten, Sovjet-Unie, Verenigd Koninkrijk, China en Frankrijk. In het verdrag is vastgelegd dat het bezit van kernwapens tot deze vijf landen (alle permanent lid van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties) wordt beperkt en dat zij de benodigde technologie niet aan andere landen zullen overdragen. Tevens zullen zij geen kernwapens inzetten zolang ze niet met kernwapens worden aangevallen. In de loop der tijd zijn de details hiervan gewijzigd en de VS en VK hebben aangegeven kernwapens te kunnen inzetten als zij worden aangevallen met biologische of chemische wapens.

Ontwapening

Het verdrag bepaalt dat de landen die over kernwapens beschikken hun voorraden reduceren. Meer dan 30 jaar na het opstellen van het verdrag is daarvan slechts weinig terecht gekomen.

Vreedzame toepassingen

Om voldoende draagvlak voor het verdrag te creëren, wordt het gebruik van kernenergie voor vreedzame toepassingen expliciet toegestaan, inclusief het verrijken van uranium. Voor enkele ondertekenaars van het verdrag is dat aan heikel punt, omdat hiermee de ontwikkeling van kernwapens slechts een kleine stap verwijderd is. De enige barrière hiervoor is politieke wil. De directeur van het Internationaal Atoomenergie Bureau is van mening dat door deze regeling 40 landen wereldwijd in staat zijn om (al dan niet in het geheim) kernwapens te ontwikkelen. Volgens Mohamed ElBaradei is het enige alternatief hiervoor het volledig uitbannen van de nucleaire brandstofcyclus.

Situatie per land

India en Pakistan

India en Pakistan zijn de enige landen die toegegeven hebben over kernwapens te beschikken zonder het verdrag te hebben getekend. India heeft in 1974 de eerste test uitgevoerd met kernwapens en beschikt in 2002 over vermoedelijk 60 tot 90 kernkoppen. Pakistan voerde de eerste test uit in mei 1998 en schattingen over het aantal kernkoppen lopen van 24 tot 52 stuks.

Iran

Iran heeft het verdrag ondertekend, maar ondanks dat Iran zelf volhoudt kernenergie (inclusief de verrijking van uranium) uitsluitend voor vreedzame doeleinden te gebruiken, bestaan er vermoedens dat het land over een kernwapenprogramma beschikt. Op 6 augustus 2005 liepen besprekingen tussen de EU en Iran vast, nadat Iran het Europese voorstel om te stoppen met verrijking onaanvaarbaar achtte. Iran beriep zich op het feit dat uraniumverrijking is toegestaan volgens het non-proliferatieverdrag. Twee dagen later hervat Iran daadwerkelijk de uraniumverrijking met als gevolg dat de kwestie wordt overgedragen aan de Verenigde Naties.

Israël

Hoewel Israël nooit heeft toegegeven of ontkend te beschikken over kernwapens, bestaan er vermoedens dat het land hier wel over beschikt. Deze vermoedens worden versterkt door de openbaarmakingen door Mordechai Vanunu die gedetaileerd schreef over het geheime kernwapenprogramma van Israël in Dimona.

Noord-Korea

Noord-Korea heeft het verdrag ondertekend, maar zich op 10 januari 2003 teruggetrokken en bekend gemaakt over kernwapens te beschikken. Sinds juli 2005 zijn er besprekingen gaande tussen Noord-Korea, Zuid-Korea, China, Japan, Rusland en de Verenigde Staten over het nucleaire arsenaal van Noord-Korea. Begin augustus 2005 lopen deze besprekingen volledig vast.

Oekraïne

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie kwam een groot deel van het Sovjet-kernwapenarsenaal in Oekraïnse handen. In 1996 is dat officiëel volledig overgedragen aan Rusland, maar van wege de chaotische toestanden en de vele fouten die daarbij zijn gemaakt is onduidelijk of er nog kernwapens in Oekraïne aanwezig zijn.

Belangrijke ontwikkelingen

Op 11 mei 1995 werd in New York door 170 landen besloten het verdrag voor onbepaalde tijd en onvoorwaardelijk voort te zetten.

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is de plaats hiervan overgenomen door Rusland.