Pim Fortuyn
Wilhelmus Simon Petrus Fortuijn (19 februari 1948 – 6 mei 2002), bekend als Pim Fortuyn, was een Nederlandse politicus, auteur en columnist. Zijn achternaam luidde officieel Fortuijn, maar hij gebruikte later de naam 'Fortuyn'.
Hij was korte tijd hoogleraar. Zijn kijk op onder andere de islam en op het vreemdelingenbeleid maar bovenal zijn politieke wijze van doen was voor sommigen de aanleiding hem te bestempelen als een populistisch politicus.
Pim Fortuyn, die een flamboyante persoonlijkheid had, kenmerkte zich vooral door zijn opmerkelijke uitspraken en onconventionele manier van debatteren. Hierdoor wist hij het politieke toneel een half jaar lang hevig te beroeren en te domineren. Ook na zijn dood is zijn erfenis voor de Nederlandse politiek nog goed zichtbaar.
Biografie
Fortuyn werd geboren te Driehuis (gemeente Velsen, Noord-Holland) in een rooms-katholiek gezin, als zoon van een vertegenwoordiger. Na de HBS-B (tot 1967) studeerde hij sociologie, geschiedenis, rechten en economie in Amsterdam. In 1971 slaagde hij voor zijn doctoraalexamen sociologie.
Fortuyn verhuisde naar Groningen waar hij universitair docent marxistische sociologie werd aan de Rijksuniversiteit Groningen. In 1980 promoveerde hij aan die universiteit tot doctor in de sociale wetenschappen. Zijn proefschrift behandelde de sociaal-economische politiek in Nederland van 1945 tot 1949. In 1986 werd hij aangesteld als part-time wetenschappelijk medewerker van de SER. Drie jaar later, in 1989, werd hij directeur van de OV-Studentenkaart BV in Groningen. Onder meer in zijn Groningse periode was hij actief in de PvdA.
In 1990 verhuisde Pim Fortuyn naar Rotterdam. Daar werd hij korte tijd bijzonder hoogleraar aan de Erasmus Universiteit. Al vroeg in zijn carrière raakte hij politiek betrokken. Hij publiceerde zijn veelal eigenzinnige standpunten in zijn boeken en columns. Zo was hij acht jaar lang columnist voor het weekblad Elsevier. In zijn columns trad hij op als criticus van 'Paars'. In 1992 schreef hij Aan het Volk van Nederland, waarin Fortuyn zichzelf bestempelde als de opvolger van de tegendraadse politicus Joan Derk van der Capellen tot den Pol, die zich in de achttiende eeuw onder andere in het pamflet Aan het Volk van Nederland tegen het politieke establishment had verzet.
In 1997 verscheen Fortuyns later spraakmakende boek Tegen de islamisering van onze cultuur.
Op 20 augustus 2001 maakte hij bekend de politiek in te willen gaan. Op 25 november van dat jaar werd hij lijsttrekker van Leefbaar Nederland (LN), op 20 januari 2002 eveneens van Leefbaar Rotterdam en na de breuk met Leefbaar Nederland op 11 februari van zijn eigen Lijst Pim Fortuyn.
In april 2002 publiceerde hij zijn laatste boek, De puinhopen van acht jaar paars, dat als verkiezingsprogramma van de Lijst Pim Fortuyn ging dienen.
Op 6 mei 2002, negen dagen voor de Tweede-Kamerverkiezingen, waar zijn Lijst Pim Fortuyn aan meedeed, werd hij op het Mediapark in Hilversum vermoord door milieuactivist Volkert van der Graaf, zie de moord op Pim Fortuyn.
Pim Fortuyn werd in eerste instantie op 10 mei begraven op de begraafplaats Westerveld te Driehuis, in de provincie Noord-Holland. Op 20 juli werd zijn lichaam herbegraven in Provesano in Italië, waar hij een vakantiewoning bezat.
Op 15 november 2004 werd hij in het gelijknamige KRO-televisieprogramma gekozen tot 'de grootste Nederlander'. Deze stemming werd verricht door het Nederlandse publiek, en wel door middel van telefoon en Internet. De KRO berichtte een dag later dat veel stemmen door overbezette lijnen niet tijdens de uitzending waren ontvangen; omdat de KRO had afgesproken alleen die stemmen te laten gelden die tot en met de uitzending waren binnengekomen, werden deze te laat ontvangen stemmen niet meer meegenomen in de eindtelling. Was dat wel gebeurd, dan zou niet Pim Fortuyn maar Willem van Oranje de grootste Nederlander zijn geworden.
Standpunten
Kijk op islam en vreemdelingenbeleid
Pim Fortuyn had een controversiële kijk op de islam, mogelijkerwijs mede gemotiveerd door zijn katholieke jeugd en zijn homoseksuele geaardheid. Aanhangers houden het op een algemene hekel aan elke vorm van fundamentalisme.
In augustus 2001 citeerde het Rotterdams Dagblad hem (onder andere): "Ik ben ook voor een koude oorlog met de islam. De islam zie ik als een buitengewone bedreiging, als een ons vijandige samenleving." Verschillende organisaties dienden vanwege deze uitspraak een aanklacht tegen hem in op grond van Nederlandse anti-discriminatiewetten.
Op 9 februari 2002 zei hij in een interview in de Volkskrant dat Nederland met zestien miljoen inwoners vol was, en dat het toelaten van veertigduizend asielzoekers per jaar gestopt moest worden. Als hij deelnam in de volgende regering, zou hij een uitzonderlijk strikt immigratiebeleid voeren. Ook zei Fortuyn dat hij liever het antidiscriminatieartikel van de grondwet zou schrappen dan het artikel dat vrijheid van meningsuiting garandeert. Desgevraagd zei Fortuyn over de islam: "Ik haat de islam niet" maar ook "Ik vind het een achterlijke cultuur."
"Overal waar de islam de baas is, is het gewoon verschrikkelijk. Al die dubbelzinnigheid. Het heeft wel iets weg van die oude gereformeerden. Gereformeerden liegen altijd. En hoe komt dat? Omdat ze een normen- en waardenstelsel hebben dat zo hoog ligt dat je dat menselijkerwijs niet kunt handhaven. Dat zie je in die moslimcultuur ook. Kijk dan naar Nederland. In welk land zou een lijsttrekker van een zo grote beweging als de mijne openlijk homoseksueel kunnen zijn? Daar mag je trots op zijn. En dat wil ik graag effe zo houden."
Hij voegde eraan toe dat hij wegens zijn uitspraken waarschijnlijk problemen zou krijgen met de partijleiding van Leefbaar Nederland. Inderdaad kwam het naar aanleiding hiervan tot een breuk. Enkele dagen later richtte hij zijn eigen politieke beweging op, de Lijst Pim Fortuyn.
De vergelijkingen met de politici Haider en Le Pen werden in Nederland geïntroduceerd door de buitenlandse media. Vervolgens werd hieraan veelvuldig gerefereerd door Nederlandse journalisten en politici. Een expliciete vergelijking met Le Pen werd bijvoorbeeld gemaakt door Ad Melkert, toenmalig lijsttrekker van de PvdA, die in Emmen op 24 april 2002 zei: "Als je flirt met Fortuyn, dan gebeurt er in Nederland straks hetzelfde als in Frankrijk. Daar zijn ze wakker geworden met Le Pen, straks worden wij wakker met Fortuyn." (Het Financiële Dagblad van 25 april 2002). En columnist Jan Blokker schreef: "Na lezing (...) was ik er eens te meer van overtuigd dat Professor Pim wel degelijk de Jean-Marie Le Pen, de Filip Dewinter, de Jorg Haider en de nieuwe Hans Janmaat van Nederland mag heten." (de Volkskrant van 25 maart 2002).
Fortuyn zei echter zichzelf niet te zien als een extreem-rechts politicus, evenmin als een libertijnse populist, en hij verzette zich tegen deze vergelijkingen. Hij zei bijvoorbeeld dat hij niet zoals Le Pen de holocaust zou bagatelliseren en evenmin buitenlanders met geweld het land zou willen uitzetten. Hij voegde daaraan toe dat hij een algemeen pardon voor alle circa 5000 asielzoekers in Nederland voorstond. Volgens hem zou iedereen die al in Nederland was, ook in Nederland moeten kunnen blijven, met uitzondering van illegale immigranten uit de Nederlandse Antillen.
Andere standpunten en uitspraken
Uit het voorgaande zou zijn af te leiden dat Pim Fortuyn aansloot bij de Nederlandse tradities. Dat was echter niet het geval. Hij was verklaard republikein en lid van het Republikeins Genootschap. Desgevraagd zei hij de bestaande staatsrechtelijke verhoudingen te respecteren als deel van het Nederlands staatsbestel en van de Nederlandse Grondwet, maar liever vandaag dan morgen een gekozen president te hebben.
Hij was een voorstander van het Amerikaanse democratische tweepartijenstelsel - welke twee partijen over moesten blijven liet hij in het midden - met een gekozen president, gekozen burgemeesters en politiecommissaris. Een kabinet met hem als premier zou bestaan uit niet meer dan zes ministers met staatssecretarissen. Wie de andere departementen zouden leiden, liet hij niet in het midden, maar zette Fortuyn uiteen op pagina 142 van zijn boek De puinhopen van acht jaar Paars. Fortuyn stelt zes clusters voor, met elk een minister aan het hoofd, die de verantwoordelijkheid krijgt over enkele samengevoegde departementen die nu nog door aparte ministers bestuurd worden.
Fortuyn stelde ook voor dat de WAO alleen zou moeten worden toegekend aan door het werk ziekgeworden werknemers.
Hij wilde het overheidsapparaat efficiënter maken, om zo meer middelen ter beschikking te krijgen.
De effecten
Ondanks de kritiek erkenden zowel zijn aanhangers als zijn tegenstanders dat Fortuyn het talent bezat stem te geven aan bestaande onlustgevoelens, en dat deed in een taal die de mensen aansprak. Van hem werd gezegd dat hij de politieke verhoudingen wakker heeft geschud en dat hij het Haagse 'regentendom' in het hart heeft getroffen. Na zijn dood bleek dit regentendom echter meer levenskracht te hebben dan zijn partij. Slechts een half jaar lang, vanaf zijn toetreding tot Leefbaar Nederland tot aan zijn dood, wist hij het politieke toneel te domineren.
Politieke carrière
Fortuyn was actief lid van de PvdA tot 1989. Later was hij VVD-lid.
Leefbaar Nederland
Op 26 november 2001 werd Pim Fortuyn door de nieuw gevormde politieke partij Leefbaar Nederland gekozen tot lijsttrekker voor de parlementsverkiezingen van 15 mei 2002.
Hij zei dat hij links noch rechts was, vroeg om meer openheid in de politiek, drukte zijn misnoegen uit over het zogeheten subsidiesocialisme. Hij stelde minder overheidsinmenging voor in het onderwijs en de (gezondheids-)zorg en was een voorstander van een meer autoritaire aanpak door de politie. Hij bekritiseerde de media als een Siamese tweeling met de politiek. Een aantal, voornamelijke linkse, leden van de partij zegden hun lidmaatschap op uit protest tegen zijn benoeming.
Lijst Pim Fortuyn
Een interview in de Volkskrant van zaterdag 9 februari zorgde voor veel ophef. Fortuyn haalde een dikwijls aan Voltaire toegeschreven citaat aan: "Ik kan uw mening nog zo abject vinden, maar ik zal uw recht verdedigen om die te uiten." Daarna vervolgde hij met: "Ik ben ook voor afschaffen van dat rare Grondwetsartikel: gij zult niet discrimineren. Prachtig. Maar als dat betekent dat mensen geen discriminerende opmerkingen meer mogen maken, en die maak je in dit land nogal snel, dan zeg ik: dit is niet goed. Laat mensen die opmerkingen maar maken." Door veel journalisten werden deze woorden opgevat als een pleidooi voor het schrappen van artikel 1. Verder noemde hij de islam "een achterlijke cultuur" en vond hij dat Nederland een vol land was. Toen de interviewers Frank Poorthuis en Hans Wansink hem voorhielden dat hij dat laatste niet mocht zeggen van zijn partij, repliceerde hij met "Nou, daar moest ik me maar eens niet zoveel meer van aantrekken."
Fortuyn werd door Leefbaar Nederland ontboden voor spoedoverleg. Hij wilde zijn woorden niet terug nemen en werd op 10 februari 2002 ontslagen als lijsttrekker. De dag daarna, 11 februari, kondigde hij zijn eigen beweging aan, de Lijst Pim Fortuyn (LPF), die op 14 februari officieel werd opgericht. Veel aanhangers van Leefbaar Nederland vertrokken naar de nieuwe partij en deze scoorde in de daarop volgende weken hoog in de opiniepeilingen.
Als lijsttrekker voor Leefbaar Rotterdam behaalde Fortuyn een overwinning bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2002. De partij behaalde circa dertig procent van de zetels, waarmee ze de grootste in de raad werd.
Bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer in mei 2002 behaalde de LPF 26 zetels.
Belangrijkste publicaties
- Sociaal-economische politiek in Nederland 1945-1948 (dissertatie 1980).
- De Nederlandse verzorgingsstaat. Terugblik en vooruitzien, Hoofdstuk 1: ‘Het tenslotte’ en redactie (1983).
- Om de toekomst van de werkgelegenheid (1985).
- Stakingsrecht in theorie en praktijk 1872-1986 (1985).
- De positie bepaald, de koers uitgezet (1989).
- De overheid als ondernemer (1992).
- Aan het volk van Nederland (Contact, 1993; ISBN 90-254-0303-4).
- Zakenkabinet–Fortuyn (1994).
- De verweesde samenleving (1995).
- Beklemmend Nederland (1995).
- Uw baan staat op de tocht (Bruna, 1995).
- Mijn collega komt zo bij u (1996?).
- Zielloos Europa (1997).
- Tegen de Islamisering van onze cultuur (1997; vernieuwde heruitgave Karakter, 2002; ISBN 90-6112-861-7).
- Zonder ambtenaren (1997).
- 50 Jaar Israël. Hoe lang nog? (Bruna, 1998; ISBN 90-229-8407-9).
- Babyboomers (1998; vernieuwde heruitgave Karakter, 2002; ISBN 90-6112-941-9).
- De derde revolutie (Bruna, 2000; ISBN 90-229-84441-9).
- Droomkabinet (Van Gennep, 2001; ISBN 90-5515-286-2).
- De verweesde samenleving (Vernieuwde heruitgave Karakter, 2002; ISBN 90-6112-931-1).
- De puinhopen van acht jaar paars (Karakter, 2002; ISBN 90-6112-911-7).
Secundaire literatuur
- Pels, Dick, De geest van Pim, Het gedachtegoed van een politieke dandy (Amsterdam 2003).
- Wansink, Hans, De erfenis van Pim Fortuyn. De Nederlandse democratie na de opstand van de kiezers (Amsterdam 2004).
Externe links
Over Pim Fortuyn
Politieke partijen