Volksraadpleging
Een
volksraadpleging is het voorleggen van een vraag met betrekking tot wetgeving aan de
kiesgerechtigden in een land of een bepaald gebied. Dit voorleggen gebeurt door een bepaalde
overheid (al of niet in opdracht van de desbetreffende bevolking). Net als bij
verkiezingen komen de kiesgerechtigden naar het
stembureau of stemmen op afstand en maken hun keuze met betrekking tot de vraag.
Er zijn verschillende soorten volksraadplegingen. Een raadgevend referendum wordt aangevraagd door de bevolking en kan correctief zijn, een beslissing van de overheid kan teruggedraaid worden; of kan een volksinitiatief zijn, de bevolking draagt een nieuw voorstel aan. Een raadplegend referendum daarentegen wordt door de overheid zelf uitgeschreven.
Er heerst veel begripsverwarring rond referendum, volksraadpleging, volksinitiatief, enz. Op deze pagina wordt met 'referendum' doorgaans 'volksraadpleging' genoemd. Een volksraadpleging moet niet verward worden met een Bindend Referendum Op Volksinitiatief dat steeds bindend is, terwijl een volksraadpleging, plebisciet of raadgevend referendum "niet bindend" is en dus door de regering of het parlement genegeerd kan worden.
In Nederland zijn volksraadplegingen vanaf 2002 geregeld in de Tijdelijke referendumwet. Alleen niet-bindende correctieve referenda (dus volksraadplegingen) zijn mogelijk, alleen over wetten die door de Tweede Kamer zijn aangenomen. Op lokaal niveau kunnen nog andere referenda mogelijk zijn, dit is dan plaatselijk geregeld.
De partij D66 pleit sinds zijn oprichting voor het invoeren van referenda, later hebben ook andere partijen zich hierachter geschaard. Sinds 2001 is het mogelijk via een raadplegend referendum de bevolking te laten kiezen tussen twee kandidaten voor het burgemeesterschap van een gemeente.
Als bij een referendum over een wet of verordening een voldoende meerderheid voor of tegen deze wet of verordening stemde, is het een geldig referendum. Volgens de Tijdelijke referendumwet is een wet of verordening afgewezen als de meerderheid van het aantal uitgebrachte stemmen tegen is, en die meerderheid tenminste 30% van het aantal kiesgerechtigden omvat. In dat geval is de overheid verplicht het wetsvoorstel te heroverwegen.
In Juni 2005 is in Nederland voor het eerst een landelijk raadplegend referendum gehouden over het Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa. Zie hiervoor Referendum Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa.
In België is momenteel alleen een volksraadpleging op gemeentelijk of provinciaal vlak mogelijk.
Koningskwestie
Een beroemd/berucht Belgisch plebisciet was dat omtrent de Koningskwestie, in 1950 waarbij de mening van de Vlaamse meerderheid door de Waalse vakbonden zwaar aangevochten werd, en aanleiding gegeven heeft tot zware rellen, met doden als gevolg, zodat de Koning, ondanks een instemming van de meerderheid van de bevolking, het geraadzaam achtte van zijn terugkeer op de troon af te zien, en zijn bevoegdheden aan zijn zoon Boudewijn door te geven.
Externe link