Spyware

Spyware is de naam voor computerprogramma's (of delen daarvan) die informatie vergaren over een computergebruiker en deze doorsturen naar een externe partij. Het doel van spyware is meestal om geld te verdienen. De term komt van het Engelse woord 'spy' wat 'spion' betekent, en het achtervoegsel '-ware' wat aangeeft dat het om software gaat.

De opkomst van spyware is mede het gevolg van het illegaal kopieren van software. De programma makers zoeken, nu ze minder inkomsten uit verkopen halen, naar andere manieren om geld te verdienen. Het toevoegen van spyware aan een programma is daarvan 1 manier. Zo zijn er bijvoorbeeld 2 versies van Kazaa: de ene kost geld de andere bevat spyware. Naast deze commerciële vorm van spyware bestaat er ook een vorm met meer criminele doeleneinden.

Meestal weten gebruikers niet van de spyware functie. Er zijn echter varianten waarbij gebruikers wel over de spyware functionaliteiten ingelicht worden. Vaak vindt dit dan op een listige wijze in de algemene voorwaarden plaats. Detectieprogramma's kunnen gebruikt worden om de spyware na installatie te detecteren en eventueel te verwijderen. Deze werking is anders dan bij virusscanners. Deze voorkomen namelijk installatie van ongewenste programma's.

Spyware en andere malware varianten

Spyware moet niet verward worden met andere soorten malware, ook al zijn er vaak wel bepaalde overlappingen. Het specifieke aan spyware is dat het bij spyware gaat om spioneren: het aftappen van gegevens. Meestal wordt de informatie gebruikt voor reclamedoeleinden.

Adware laat reclame boodschappen aan de gebruiker zien. Deze kunnen door middel van spyware op de gebruiker afgestemd zijn, maar dat is niet altijd het geval. Adware bevat dus soms een spyware functionaliteit maar niet altijd.

Ook phishing is anders dan spyware. Door misleidende informatie proberen de phishers de gebruikers te laten denken dat ze met het echte bedrijf te maken hebben (zoals een bank). Vervolgens vragen de phishers of de gebruikers gegevens aan hen verstrekken. Deze wijze is dus anders dan bij spyware.

Een trojan horse is software die (vaak) zonder medeweten van de gebruiker op zijn computer geïnstalleerd wordt en op die computer handelingen kan gaan verrichten. De handelingen die verricht worden, worden door het programma zelf aangestuurd. Deze handelingen kunnen onder andere bestaan uit het aanrichten van schade. Deze mallware variant doet dus meer dan het enkel vergaren van gegevens.

Een key logger registreert toetsaanslagen op een computer en kan de vergaarde gegevens doorsturen naar een andere computer. Dit is vaak een vorm van spyware.

Een autodialler is een softwareprogramma dat automatisch het inbelnummer op een computer verandert. Vaak wordt dit veranderd in een nummer waarvoor een hoog bedrag per minuut betaald moet worden. Dit is geen spyware omdat het geen gegevens verzameld.

Spyware en virussen

Spyware-programma's lijken in zekere zin op computervirussen. Beide worden geïnstalleerd zonder dat de gebruiker er iets van weet en beide hebben nadelige gevolgen voor de gebruiker. Ook veroorzaken beide vaak instabiliteit van het besturingssysteem. Maar er zijn toch wat verschillen.

Een virus kopiëert zichzelf; het zal proberen andere computers te infecteren. Spyware kopiëert zichzelf in het algemeen niet. Virussen verspreiden zichzelf doordat computergebruikers onveilig met hun computer omgaan op een zo onopvallend mogelijke manier om maar niet ontdekt te worden. Spyware wordt verspreid door programma's aan te prijzen die dan door onwetende gebruikers worden uitgevoerd.

Spyware installeert zichzelf op zo'n manier dat het ook steeds start als de computer opgestart wordt, waarbij het processortijd en geheugen gebruikt, en het systeem instabiel kan maken.

Spyware-programma's kunnen bijvoorbeeld bijhouden welke websites er worden bezocht, welke e-mails worden verstuurd, welke programma's geïnstalleerd zijn etc. Het kan in virussen zitten, maar meestal zit het bijgeleverd bij bepaalde programma's (zoals Bonzi Buddy, CometCursor en Kazaa). Ook bepaalde cookies kunnen als spyware worden beschouwd: iemands surfgedrag over diverse websites kan worden getraceerd als de reclamebanners op die diverse websites vanuit één centrale server worden verzorgd.

Het verschil met adware is dat adware geen gegevens naar buiten stuurt, maar wel reclame naar iemands computer haalt, met behulp van bijvoorbeeld extra banners en popups in de browser van de gebruiker.

Bekende programma's die spyware mee installeren

• Kazaa
• Kazaa lite (minder dan Kazaa welliswaar, maar draait u Spybot Search & Destroy na het installeren van Kazaa Lite dan vind deze enige spyware en na verwijdering hiervan door Spybot S&D werkt Kazaa Lite niet meer)
• DivX (behalve voor de betaalde versies en de 'standaard'-versie zonder de encoder)
• eXeem™ (volgens sommige gebruikers gaat Exeem wel vergezeld van spyware, niet bevestigd)
• morpheus
• grokster
• messenger plus!

Spyware en de wet

Strafbaarheid

Het gebruik van spyware is onder bepaalde omstandigheden strafbaar. Zo is het bij wet verboden om zonder toestemming een computerprogramma op iemands harde schijf te installeren. De juridische term hiervoor is computervredebreuk en staat vermeld in artikel 138a Wetboek van Strafrecht. Een lacune in de wet is dat deze spyware toelaatbaar acht wanneer op een zeer onduidelijke wijze melding gemaakt is van de spyware in de algemene voorwaarden. Daarnaast maakt spyware computers instabiel door slecht programmeerwerk. Dit valt onder het strafrechtelijk delict vernieling van geautomatiseerde bestanden door schuld.

Tevens verzamelt spyware persoonsgegevens zonder toestamming, hetgeen in strijd is met de privacywetgeving: ´de Wet bescherming persoonsgegevens´. Ook kan spyware in strijd zijn met artikel 4.1 van ´Het besluit universele dienstverlening en eindgebruikersbelangen´. Deze bepaling luidt als volgt:

1. Een ieder die door middel van elektronische communicatienetwerken toegang wenst te verkrijgen tot gegevens die zijn opgeslagen in de randapparatuur van een abonnee of gebruiker van openbare elektronische communicatiediensten dan wel gegevens wenst op te slaan in de randapparatuur van de abonnee of gebruiker van openbare elektronische communicatiediensten, dient voorafgaand aan de desbetreffende handeling de abonnee of gebruiker:

a. op een duidelijke en nauwkeurige wijze te informeren omtrent de doeleinden waarvoor men toegang wenst te verkrijgen tot de desbetreffende gegevens dan wel waarvoor men gegevens wenst op te slaan en

b. op voldoende kenbare wijze gelegenheid te bieden de desbetreffende handeling te weigeren.

Handhaving

Een gebruiker kan zelf het bedrijf in rechte aanspreken tegen hun handelswijze. Ook is het College Bescherming Persoonsgegevens bevoegd een boete per overtreding op te leggen wanneer de privacywetgeving is overtreden. Daarnaast is de OPTA bevoegd om op te treden en boetes op te leggen. Tot slot is ook het OM belast met de opsporing.

Een struikelblok in de handhaving van de gestelde regels, is dat men meestal niet kan nagaan waar de spyware vandaan komt. In de meeste gevallen waarin dit wel lukt, blijkt het bedrijf buiten Europa gevestigd te zijn, en zullen instanties als het CBP, het OM en OPTA machteloos staan.

Tot nu toe (20-09-2005) is in Nederland nog niet opgetreden tegen spyware. In Europa is enkel 1 Duitse rechtszaak aangaande spyware bekend (Hertz vs Claria). In de VS zijn meerdere rechtszaken gevoerd met uiteenlopende uitspraken.