Václav Havel

Václav Havel (1936) is een Tsjechisch schrijver en politicus. Hij was de laatste president van Tsjechoslowakije en de eerste van Tsjechië.

Begin (1936-1959)

Václav Havel werd op 5 oktober 1936 in Praag geboren uit rijke kapitalistische ouders. Toen de communisten in 1948 aan de macht kwamen, bleek zijn bourgeois-afkomst een nadeel. Hij had problemen om zich in te schrijven voor een goede hogere opleiding. Na de middelbare school 1951 werkte hij als laboratoriumassistent. Ondertussen volgde hij avondcursussen. Van 1954-1956 studeerde hij kort aan de Technische Universiteit, gevolgd door het vervullen van de militaire dienstplicht (1957-1959).

Vanaf zijn 15de interesseerde hij zich voor poëzie, en kwam in contact met de latere Nobelprijswinnaar Jaroslav Seifert.

Theater (1959-1968)

Vanaf 1959 werkte hij in verschillende theaters, eerst als toneeltechnicus, later ook als toneelschrijver. Ondertussen studeerde hij aan de Hogeschool voor Drama. In 1963 vond de eerste openbare opvoering van een toneelstuk van zijn hand plaats (Het Tuinfeest - Zahradní slavnost). Het is een satire op de moderne bureaucratie. Zijn toneelstukken staan in de traditie van het absurde theater met belangrijke invloeden van Franz Kafka. In 1964 trouwde hij met Olga Šplíchalová. In 1967 rondde hij zijn studie af.

Havel schrijft regelmatig voor tijdschriften, en is redacteur van het literaire blad Tvárin.

Erasmusprijs voor Václav Havel

In 1986 ontving Václav Havel de Erasmusprijs. Oorspronkelijk wilde het stichtingsbestuur van de Praemium Erasmianum de prijs uitreiken aan Charta 77, maar de minister van Buitenlandse Zaken Hans van den Broek verzette zich daar persoonlijk tegen, omdat het hier een "politiek delicate zaak betreft". In overleg met premier Ruud Lubbers werd besloten de prijs uit te reiken aan een persoon die de waarden en ideeën van van Charta 77 symboliseerde. Vervolgens stoorde het kabinet zich aan de dankrede die Václav Havel bij de acceptatie van de prijs in Rotterdam wilde laten voorlezen. Het ging er daarbij ten eerste om dat Havel benadrukte dat hij de prijs als een eerbewijs aan Charta 77 beschouwde en ten tweede om een passage waarin Havel zich kritisch uitdrukte over de onderdrukking van de mensenrechten door de Tsjechoslowaakse overheid. Na politieke druk van o.a. de Tweede Kamer ging het kabinet uiteindelijk akkoord met het voorlezen van de oorsponkelijke tekst van de dankrede.

Havel en de Rolls van Elizabeth II

In 2003 werd in verschillende kranten bericht dat president Havel in 1996 stiekem een rondje in de Rolls-Royce van koningin Elizabeth had gereden. De Rolls stond in de Praagse burcht geparkeerd tijdens een bezoek aan Praag van de koningin. Havel kon zijn nieuwsgierigheid niet bedwingen en nam plaats achter het stuur en reed een rondje op de binnenplaats van de burcht.

Dissident (1968 tot 1989)

Na de beëindiging van de Praagse Lente in 1968 kreeg Havel een publicatieverbod opgelegd en werd zijn paspoort ingetrokken omdat zijn publicaties de overheid onwelgevallig waren. Vanaf deze tijd waren de activiteiten van Havel veel meer politiek gericht. De Tsjechoslowaakse overheid beschouwde hem als gevaarlijk. In het westen kreeg hij steeds meer bekendheid als dissident. Tussen 1970 en 1989 zat hij drie maal gevangen en bracht in totaal vijf jaar in gevangenschap door.

Havel was in 1977 één van de grondleggers van Charta 77, een beweging die de Tsjechoslowaakse overheid wees op schendingen van mensenrechten. Deze beweging kreeg veel erkenning en steun in de westerse wereld, hoewel dat niet altijd vanzelf ging (zie kader "Erasmusprijs voor Václav Havel").

President (1989 - 2003)

In 1989, tijdens de fluwelen revolutie, speelde Havel een belangrijke rol in het Burgerforum (Občanský Forum of OF) en op 29 december werd hij door het parlement gekozen als president van Tsjechoslowakije. Op 5 juli 1990 werd hij bij de vrije verkiezingen door het volk tot president gekozen. In 1992 werd Tsjechoslowakije tegen de zin van Havel gesplitst in Tsjechië en Slowakije. In februari 1993 werd Havel voor 5 jaar gekozen als president van Tsjechië. In 1998 volgde zijn herverkiezing voor een tweede termijn van 5 jaar. Toen de tweede termijn is 2003 afliep, was een derde termijn grondwettelijk onmogelijk.

Vertaalde boeken en essays

Poging om in de waarheid te leven, van Gennep, 1991 (Moc bezmocných - 1978)
Brieven aan Olga - de Fontein, 1990 (Dopisy Olze - 1983)
Naar alle Windstreken - de Prom, 1990 (Do různých stran - 1989), een bundeling van essays, open brieven en redevoeringen uit de periode 1968-1989

Ontvangen prijzen

1986 - Erasmusprijs
1989 - Vredesprijs van de Duitse Boekhandels (zie Duitse wiki: LINK)
1995 - Geuzenpenning
1997 - J. William Fulbright Prize for International Understanding