Viktor Joesjtsjenko
Viktor Andrijovytsj Joesjtsjenko (Віктор Андрійович Ющенко) (23 februari 1954) is de zittende president van Oekraïne, sinds januari 2005.
Biografie
Joesjtsjenko werd geboren in het dorp Choroezjivka in de oblast Soemy als zoon van een leraar. Hij studeerde aan het Financieel-Economisch Instituut in Ternopil en werkte vervolgens als accountant in een kolchoz in de oblast Ivano-Frankivsk. In 1976 verwierf hij een positie binnen de staatsbank van de Sovjet-Unie en werd later gepromoveerd tot president van de Agrarisch-Industriële Bank in Kiev.
In 1993 werd Joesjtsjenko president van de kersverse Oekraïense Centrale Bank. In die hoedanigheid speelde hij een belangrijke rol van de stabilisering van de Oekraïense financiële markt en bij de invoering van de hryvnia als nieuwe munteenheid. In 1998 hielp hij Oekraïne door de diepe economische crisis.
In december 1999 werd hij door president Leonid Koetsjma benoemd tot premier van Oekraïne. Gedurende de zestien maanden van zijn premierschap legde Joesjtsjenko zich toe op een serie ingrijpende economische hervormingen, die erop gericht waren de financiële markt gezond te maken, een einde te maken aan regeringssubsidies, de landbouw te privatiseren en een gezond investeringsklimaat te scheppen. Dit bracht zijn regering (in het bijzonder vice-premier Joelija Tymosjenko) echter in conflict met de invloedrijke leiders van de kolen- en gasindustrie. In april 2001 nam het parlement een motie van wantrouwen aan, die werd gesteund door een coalitie van Oekraïense oligarchen en communisten, en kwam er aan Joesjtsjenko's premierschap een einde.
In januari 2002 werd Joesjtsjenko leider van centrum-rechtse coalitie Nasja Oekrajina ("Onze Oekraïne"), die in maart van dat jaar de parlementsverkiezingen won. Er kwam een hervormingsgezinde regering tot stand onder leiding van premier Anatolij Kinach, maar deze werd in november van hetzelfde jaar door president Koetsjma naar huis gestuurd en vervangen door een pro-Russische, door Koetsjma en het Oekraïense establishment gesteunde regering onder leiding van Viktor Janoekovytsj. Sindsdien wordt Joesjtsjenko beschouwd als de belangrijkste Oekraïense oppositieleider.
Sinds de periode van zijn premierschap staat Joesjtsjenko bekend als een charismatisch leider. Hij geniet grote populariteit bij gewone Oekraïners, maar ook bij intellectuelen. Vanaf 2001 doet hij het in de peilingen beter dan de zittende president, Leonid Koetsjma. Hij wordt algemeen beschouwd als Westers-georiënteerde liberaal en een gematigd nationalist.
Joesjtsjenko is gehuwd met de in Chicago geboren Oekraïens-Amerikaanse Kateryna Joesjtsjenko-Tsjoematsjenko, die eerder voor het Amerikaanse minister van buitenlandse zaken werkte en nog steeds het Amerikaanse staatsburgerschap heeft. Tegenstanders van Joesjtsjenko beschuldigen haar ervan een doorgeefluik van Amerikaanse invloed en zelfs een agent van de CIA te zijn.
Presidentsverkiezingen 2004
In 2004 kwam er een einde aan de ambtstermijn van Leonid Koetsjma als president. Bij de presidentsverkiezingen van 31 oktober was Joesjtsjenko één van de twee belangrijkste kandidaten; de andere was de zittende, pro-Russische premier Viktor Janoekovytsj, die openlijk wordt gesteund door zowel Koetsjma als door Rusland.
Joesjtsjenko werd gesteund door een politiek platform, Syla Narodu ("Macht van het Volk"), waarin Nasja Oekrajina de boventoon voerde en dat verder bestond uit kleinere politieke formaties van divers signatuur. Hoog op de agenda stonden Europese integratie, vrijheid en corruptiebestrijding. Ook voormalig vice-premier Joelija Tymosjenko speelde een belangrijke rol in deze beweging.
De campagne van 2004 is steeds gekenmerkt geweest door allerhande onzuiverheden, intimidatie en fraude. Joesjtsjenko moest het vooral hebben van directe communicatie met de kiezers, aangezien de officiële staatsmedia op instigatie van de regering slechts aandacht besteedden aan de campagne van Janoekovytsj. Beide partijen beschuldigden elkaar over en weer van "vuil spel". De campagne kreeg een uitsproken gewelddadig karakter en de overheid deed opzettelijk niets tegen de gewelddadige aanpak van Koetsjma-aanhangers tegen Joesjtsjenko-aanhangers. De controverse bereikte een hoogtepunt, toen Joesjtsjenko begin september plotseling ziek werd en in allerijl naar Oostenrijk moest worden gevlogen voor een behandeling. De diagnose luidde: acute pancreatitis, veroorzaakt door een ernstige virusinfectie en chemische substanties die men normaal gesproken niet in voedsel aantreft. Joesjtsjenko beschuldigde zijn opponenten ervan hem te willen vergiftigen, terwijl laatstgenoemden zijn ziekte wijten aan een combinatie van verkeerde sushi en een teveel aan cognac. In december 2004 werd bekend dat de ernstige vervorming van het gezicht van de charismatische Joesjtsjenko is veroorzaakt door een dioxinevergiftiging
Bij de eerste ronde van de presidentsverkiezingen, die plaatsvonden op 31 oktober, won Joesjtsjenko met een klein verschil van zijn tegenstrever Janoekovytsj: Joesjtsjenko behaalde 39,87 % van de stemmen, Janoekovytsj 39,32 %. Andere kandidaten behaalden minder dan zes procent van de stemmen. Aangezien geen enkele kandidaat meer dan de vereiste 50 % verwierf, vond op 21 november een tweede ronde plaats. Opvallend was dat Joesjtsjenko won in alle West- en Noord-Oekraïense oblasten, terwijl Janoekvytsj won in alle Oost- en Zuid-Oekraïense oblasten.
De tweede ronde werd met een klein verschil gewonnen door Janoekovytsj. Over de uitslag waren echter veel bedenkingen gerezen: volgens de exit polls had Joesjtsjenko een ruime voorsprong op Janoekovytsj, de telling verliep opvallend snel, zeker in vergelijking met de eerste ronde, en in sommige Janoekovytsj-aanhangende districten was het opkomstpercentage onwaarschijnlijk hoog. Ook de waarnemers van de OVSE hebben de verkiezingen ondemocratisch genoemd.
Joesjtsjenko en zijn bondgenoten weigerden de overwinning Janoekovytsj te te erkennen. Zij eisten een hertelling van de stemmen en riepen de bevolking op tot massale demonstraties en stakingen. De gemeenteraad van Lviv en enkele andere steden erkenden Joesjtsjenko als winnaar. Honderdduizenden mensen demonstreerden op verschillende plaatsen van het land. Uiteindelijk hadden de protesten succes, en werd er een herstemming uitgeschreven voor de tweede ronde, te houden op 26 december. De situatie in het land was hierbij duidelijk gewijzigd, wat bijvoorbeeld bleek uit de veel minder onevenwichtige media-aandacht.
In deze herstemming won Joesjtsjenko wel. Dit keer waren het Janoekovytsj en zijn aanhangers die weigerden de uitslag te erkennen en kwamen met aantijgingen van verkiezingsfraude. De verkiezingsraad achtte deze echter ongegrond, en dus werd met ruime vertraging Joesjtsjenko tot winnaar uitgeroepen. Op 23 januari 2005 werd hij beëdigd als president.
Zie ook
Externe links